İçindekiler
Kıdem tazminatı, belirli koşulların varlığı halinde iş sözleşmesi sona eren işçiye, işyerinde geçirdiği süre karşılığında ödenen bir tazminattır. 4857 sayılı İş Kanunu yürürlüğe girmiş olmasına rağmen kıdem tazminatı, hâlâ 1475 sayılı eski İş Kanunu'nun yürürlükte bırakılan 14. maddesi ile düzenlenmektedir.
Ön koşul: En az bir yıllık kıdem
Kıdem tazminatına hak kazanabilmek için işçinin aynı işverene bağlı olarak, iş sözleşmesinin sona erdiği tarih itibarıyla en az bir yıl çalışmış olması gerekir. Aynı işverenin farklı işyerlerinde geçen süreler ile belirli koşullarda aralıklı çalışmalar da kıdem süresinin hesabında birlikte değerlendirilir.
Hangi fesih hallerinde hak kazanılır?
Bir yıllık süreyi dolduran işçi, iş sözleşmesi aşağıdaki hallerden biriyle sona erdiğinde kıdem tazminatına hak kazanır:
- İşveren tarafından, işçinin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışı (İş K. m. 25/II) dışındaki bir nedenle feshedilmesi,
- İşçi tarafından haklı nedenle (İş K. m. 24) feshedilmesi; örneğin ücretin ödenmemesi veya çalışma koşullarının uygulanmaması,
- Muvazzaf askerlik görevi nedeniyle işten ayrılma,
- Yaşlılık, emeklilik veya malullük aylığı ya da toptan ödeme almak amacıyla ayrılma,
- Yaş dışındaki emeklilik koşullarının (sigortalılık süresi ve prim günü) tamamlanması nedeniyle ayrılma,
- Kadın işçinin evlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde kendi isteğiyle ayrılması,
- İşçinin ölümü (bu halde tazminat yasal mirasçılarına ödenir).
Hesaplama nasıl yapılır?
Kıdem tazminatı, işçinin her tam hizmet yılı için 30 günlük ücreti üzerinden hesaplanır. Bir yıldan artan süreler için de oranlama yapılarak ödeme yapılır. Hesaplamada esas alınan ücret, çıplak ücret değil; düzenli olarak ödenen yol, yemek, ikramiye gibi para veya parayla ölçülebilen menfaatlerin eklendiği “giydirilmiş brüt ücret”tir.
- Son brüt ücret ve düzenli yan haklar toplanarak günlük giydirilmiş ücret bulunur.
- Bu tutar, kıdem tazminatı tavanı ile karşılaştırılır; tavanı aşan kısım dikkate alınmaz.
- Tam yıllar için 30 günlük ücret, artan ay ve günler için orantılı tutar hesaplanır.
- Brüt tutardan yalnızca damga vergisi kesilir; kıdem tazminatı gelir vergisinden istisnadır.
Kıdem tazminatı tavanı, en yüksek devlet memuruna ödenen emeklilik ikramiyesi esas alınarak yılda iki kez güncellenir. Bu nedenle hesaplamada fesih tarihinde yürürlükte olan tavanın kullanılması gerekir.
İhbar tazminatı ile farkı
Kıdem tazminatı ile sıkça karıştırılan ihbar tazminatı, belirsiz süreli iş sözleşmesinin bildirim sürelerine uyulmadan feshedilmesi halinde ödenir. İş Kanunu'nun 17. maddesine göre bildirim süreleri; altı aydan az süren işlerde 2 hafta, altı ay ile bir buçuk yıl arasında 4 hafta, bir buçuk yıl ile üç yıl arasında 6 hafta, üç yıldan fazla süren işlerde ise 8 haftadır.
Zamanaşımı ve arabuluculuk
Kıdem tazminatı talebi, iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren beş yıllık zamanaşımı süresine tabidir. Tazminatın zamanında ödenmemesi halinde, gecikilen süre için mevduata uygulanan en yüksek faiz talep edilebilir.
7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu uyarınca, kıdem tazminatı talebiyle dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması zorunludur. Arabuluculuk aşamasında anlaşma sağlanamaması halinde dava yoluna gidilebilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki görüş niteliği taşımaz. Somut uyuşmazlıklarda bir avukattan hukuki destek alınması önerilir.
